پایگاه خبری تحلیلی شستون 11 مرداد 1400 ساعت 9:44 http://shastoon.ir/report/23272/گیاهان-دارویی-شگفتی-سازان-نوظهور-اقتصاد-عرصه-کشاورزی -------------------------------------------------- عنوان : گیاهان دارویی شگفتی سازان نوظهور اقتصاد در عرصه کشاورزی -------------------------------------------------- تنوع آب‎ و ‎هوای ایران و شرایط اکولوژیک مختلف آن از عواملی هستند که کاشت گیاهان دارویی در این کشور را به یک شغل مناسب با درآمدزایی نسبتا بالا تبدیل کرده اند. متن : به گزارش شستون؛ به نقل از باشگاه خبرنگاران جوانازشهرکرد،گیاهان دارویی شگفتی سازان نسبتا نوظهور اقتصاد در عرصه کشاورزی هستند که به دلیل میل به مصرف گیاهان دارویی به ویژه گیاهانی بر پایه رژیم های لاغری و چاقی، کاهش و افزایش در امیال مختلف انسانی مانند امیال جنسی، رفع افسردگی، افزایش انرژی و گیاهان دارویی موثر بر سلامت و زیبایی پوست و مو در جوامع مختلف در حال افزایش است و روز به روز بر قیمت آن ها افزوده می شود. همچنین عوارض جانبی ناشی از مصرف دارو های شیمیایی تمایل مردم را به استفاده از گیاهان دارویی افزایش داده است؛ بنابراین آینده شغلی کاشت و پرورش گیاهان دارویی چشم انداز روشنی خواهد داشت. میزان تجارت جهانی گیاهان دارویی بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار برآورد شده است و پیش بینی های بانک جهانی از ۵۰ برابر شدن آن تا ۳۰ سال آینده (سال ۲۰۵۰) حکایت دارد. با این که پرورش و فرآوری گیاهان دارویی در ایران فرآیندی شناخته شده است، اما آن چنان که باید و شاید از این ظرفیت استفاده نمی شود؛ گیاهان دارویی به اشکال مختلف قابلیت فرآوری و عرضه به بازار را دارند و منفعت چشمگیری هم به تولیدکننده و فراوری کنندگانش هدیه می دهد. بازار گیاهان دارویی صرفا مختص بازار های داخلی نبوده و در کل جهان برای گیاهان دارویی ایران متقاضی وجود دارد و همانطور که پیش تر نیز گفته شد این تقاضا رو به افزایش است. گیاهان دارویی گونه ها و مصارف مختلفی دارند، از این گیاهان نه تنها برای درمان بیماری ها بلکه در صنایع کنسروسازی، نوشابه سازی، عطر سازی و غذایی نیز استفاده می شود. حجم عمده ای از سطح زیر کشت گیاهان دارویی در کشور به محصولات معروفی، چون زعفران و گل محمدی اختصاص دارد و متاسفانه بسیاری از گیاهان دیگر، مورد غفلت تولیدکنندگان و کشاورزان هستند و نکته ی مهم تری که توجه بیشتری می طلبد اینست که اقلیم ایران یکی از مناسب ترین اقلیم ها برای پرورش گیاهان دارویی است! تنوع آب و هوای ایران و شرایط اکولوژیک مختلف آن از عواملی هستند که کاشت گیاهان دارویی در این کشور را به یک شغل مناسب با درآمدزایی نسبتا بالا تبدیل کرده اند. زعفران، نعناع فلفلی، بابونه، گل گاوزبان، حنای اتابک، گل محمدی، زیره سیاه از عمده ترین گیاهان دارویی هستند که در ایران کشت می شوند. تا کنون حدود ۸۰۰۰ گونه گیاهی مختلف در ایران یافت شده است که از میان آن ها در حدود ۲۳۰۰ گونه از خواص دارویی، عطری، ادویه ای و آرایشی بهداشتی برخوردار هستند. گیاهانی که می توانند جایگزین صنعت نفت شوند ایران سرزمین گیاهان شفابخش و معجزه گر بسیاری همچون شیرین بیان و بادرنجبویه است، سرزمین آویشن و بابونه، اسطوخودوس و مرزنگوش، مارچوبه و بادرنجبویه. به گفته دکتر حسن زینعلی پژوهشگر گیاهان دارویی و استاد دانشگاه هر کدام می توانند زنجیره ای از اشتغال را در کشورمان فعال کنند، گیاهانی که می توانند جایگزین در آمدزایی صنعت نفت ما شوند. او افزود: برای پیوستن به این بازار پرطرفدار داشتن یک باغچه کوچک در گوشه ای از ساختمان یا خانه قدیمی پدری هم کافی است. سفره پربرکت زمین در چهارمحال و بختیاری دشت ها و کوهستان های چهارمحال و بختیاری نیز به واسطه شرایط خاص اقلیمی، توپوگرافی و اکولوژیکی از این خوان گسترده بی بهره نیستند و این استان از تنوع و غنای ویژه ای در بحث گیاهان برخوردار است. ارتفاع بالای استان از سطح دریا و آب و هوای خنک در فصل رویش گیاهان موجب افزایش اسانس گیاهان دارویی و در نتیجه افزایش کیفیت محصول تولیدی از گیاهان دارویی شده است. چشم انداز روشن کشت گیاهان دارویی در چهارمحال و بختیاری ابراهیم شیرانی مدیر امور باغبانی سازمان جهادکشاورزی چهارمحال و بختیاری با تاکید بر اقتصادی بودن کشت گیاهان دارویی، گفت: هم اکنون یک هزار و ۷۵۰ هکتار از اراضی کشاورزی استان زیرکشت گیاهان دارویی قرار دارد. او افزود: گونه قالب مورد کشت گیاهان دارویی شامل جمله کلوس، موسیر، آویشن، مرزه بختیاری، اسطوخدوس و گل محمدی است. شیرانی اضافه کرد: هم اکنون ۴۵۰ هکتار از اراضی استان زیرکشت گونه موسیر قرار دارد که این گیاهان در مناطق پر بارش استان مانند کوهرنگ به صورت دیم کشت می شود. او ادامه داد: سطح زیر کشت گل محمدی در استان ۵۷۰ هکتار است که در راستای تغییر الگوی کشت به صورت آبی و دیم کشت می شود. شیرانی گفت: ۳۰۰ هکتار از اراضی استان به خصوص در مناطق کم بارش زیر کشت زعفران قرار دارد. او با اشاره به اینکه پارسال برای نخستین بار به صورت پایلوت کشت سیاه دانه و زیره سبز در مناطق گرمسیر استان آغاز شد افزود: به دلیل درآمدزایی بالا و ایجاد اشتغال این طرح امسال نیز در شهرستان های خانمیرزا و لردگان افزایش پیدا کرد و سطح زیر کشت به ۲۵۰ هکتار رسید. شیرانی بر توسعه کشاورزی قراردادی در استان تاکید و اضافه کرد: هم اکنون گل محمدی در قالب طرح قراردادی است و یک واحد کشت بافت در استان فعال شده که پایه های گل محمدی را برای بهره بردران آماده می کند و محصول برداشتی را به صورت تضمینی خریداری می شود. او ادامه داد: سال های گذشته گل های برداشت شده برای اسانس گیری به کاشان ویزد ارسال می شود که با توسعه کشاورزی قراردادی و راه اندازی کارگاه اسانس گیری این مشکل نیز بر طرف خواهد شد. جهش تولید در کشت گیاهان دارویی اعظم شیخ سامانی کارشناس مسئول گیاهان دارویی سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری گفت: عمده مساحت زیرکشت گیاهان دارویی در چهارمحال و بختیاری متعلق به زعفران، موسیر، گل محمدی و سیاهدانه است که هرکدام از این گیاهان دارای زمان کشت متفاوتی هستند، برای مثال کشت زعفران از اواخر مرداد و اوایل شهریور انجام می شود. او ادامه داد: کشت موسیر نیز در ماه های مهر و آبان انجام می شود و گل محمدی دارای کشت پاییزه و بهاره است، همچنین زمان کشت سیاهدانه باتوجه به منطقه و اقلیم های متفاوت موجود در چهارمحال و بختیاری از آذرماه آغاز می شود و تا اسفند نیز ادامه پیدا می کند، سایر گیاهان دارویی نیز دارای کشت بهاره هستند و به صورت کشت نشایی انجام می شوند. شیخ سامانی عنوان کرد: امکان کشت گیاهانی خوراکی و دارویی مانند زعفران، گل محمدی، سیاهدانه و موسیر در اکثر شهرستان های چهارمحال و بختیاری وجود دارد، اما تعدادی از این گیاهان در برخی مناطق استان سطح زیرکشت بیشتری دارند، برای مثال بخش عمده سطح زیرکشت سیاهدانه در لردگان و خانمیرزا وجود دارد، همچنین گل محمدی در بروجن و موسیر در کوهرنگ بیشترین مساحت زیر کشت را دارند. کارشناس مسئول گیاهان دارویی سازمان جهادکشاورزی چهارمحال و بختیاری با اشاره به این موضوع که گیاهان دارویی به نور فراوان و شب های خنک احتیاج دارند یادآور شد: این شرایط با توجه به اقلیم موجود در این استان برای پرورش و رشد گیاهان دارویی فراهم است، ۱۴۰۰ گونه گیاه در مناطق مختلف استان شناخته شده است که نزدیک بر ۳۹۸ گونه از این گیاهان دارای خاصیت دارویی، عطری و ادویه ای هستند بنابراین در این استان امکان رشد اکثر گیاهان دارویی وجود دارد. او بیان کرد: برخی از گیاهان دارویی چهارمحال و بختیاری به سایر استان های کشور ارسال می شوند، برای مثال با توجه به کامل بودن زنجیره کشت، تولید و سایر موارد مربوط به گل محمدی در استان امکان ارسال این محصول به استان های دیگر مانند اصفهان و یزد فراهم شده است، همچنین در مزارع بزرگ گل محمدی در استان نیز کار گلاب گیری و خشک کردن محصول نیز انجام می شود. شیخ سامانی ادامه داد: تیموکینون، مهم ترین ماده موثره موجود در سیاه دانه است و به همین دلیل می توان از این محصول برای تولید انواع دارو های ضدتشنج استفاده کرد، همچنین با روغن کشی از سیاهدانه می توان این روغن را در موارد تغذیه ای و دارویی مورد استفاده قرار داد. کارشناس مسئول گیاهان دارویی سازمان جهادکشاورزی چهارمحال و بختیاری افزود: موسیر کشت شده در استان به صورت پودر یا خشک شده در کارخانه های لبنیات استفاده می شود، اما متاسفانه واحد های بزرگ و صنعتی که به صورت تخصصی روی اسانس و مواد موثره موسیر فعالیت داشته باشند در استان وجود ندارد و بیشتر فعالیت های انجام شده نیز در واحد های سنتی و در حجم کم صورت می گیرد. او با اشاره به این موضوع که کشاورزان چهارمحال و بختیاری از هیچ گونه سم یا موادشیمیایی در کشت گیاهان دارویی استان استفاده نمی کنند، گفت: در خصوص گیاه گل محمدی صحبت هایی با استان تهران صورت گرفته است که پس از ارسال نمونه از استان به تهران این محصول به عنوان محصول ارگانیک و کاملا سالم معرفی شود. شیخ سامانی تصریح کرد: مهم ترین مشکل در زمینه گیاهان دارویی موجود در چهارمحال و بختیاری و ارسال این محصولات به سراسر ایران، بحث صنایع جانبی مانند بسته بندی و فرآوری این گیاهان در استان است که می تواند تاثیر بسیار زیادی در ایجاد اشتغال داشته باشد و ارزش افزوده این محصولات را به فعالان و کشاورزان این زمینه برگرداند. کارشناس مسئول گیاهان دارویی سازمان جهادکشاورزی چهارمحال و بختیاری خاطرنشان کرد: برای استفاده بهتر و بیشتر مردم از گیاهان دارویی به آموزش و برگزاری کلاس و دوره های متفاوت نیاز است، همچنین برای گسترش بیشتر این محصولات لازم است تسهیلات کم بهره در اختیار کشاورزان قرار بگیرد و سوددهی و درآمد کشت آن ها برای کشاورزان مشخص شود. اسطوخودوس؛ گیاهی ارزشمند تازه کاشته شده در چهارمحال و بختیاری ابراهیم شیرانی مدیر امور باغبانی سازمان جهادکشاورزی چهارمحال و بختیاری گفت: منشأ اسطوخودوس را به اروپا نسبت می دهند، هم اکنون نیز این گیاه در سطوح وسیع، در برخی کشور های اروپایی کاشته می شود. او افزود: این گیاه پرخاصیت حدود دو سال است که برای اولین بار در این استان کشت شده است. شیرانی اضافه کرد: معمولا در مناطق دارای نور (تابش خورشید) بیشتر عملکرد مناسب تری دارد چرا که میزان اسانس گیاه بیشتر خواهد بود. او ادامه داد: گیاه عموما به سرما حساس نیست، اما اگر در فصل گل دهی یعنی بهار، سرمای شدید رخ دهد، سرمازدگی محصول دور از انتظار نخواهد بود. شیرانی گفت: کاشت آن هم از طریق بذر انجام می شود، اما قلمه و ریشه گیری (قرار دادن ساقه در خاک به منظور ریشه دواندن) قابل انجام است. او افزود: مزرعه اسطوخودوس در چهارمحال و بختیاری به مساحت ۳ هکتار ۲ سال است گه زیرکشت رفته است و محصول این گیاه برای درمان بیماری و همچنین وسایل آرایشی و بهداشتی استفاده می شود. انقراض گونه های گیاهی کلوس و بن سرخ مسئله نگران کننده و مشکل ساز در چهارمحال و بختیاری استفاده بی رویه و از بین بردن گونه های پراستفاده گیاهی است که بیشتر براساس نیاز مالی و ذائقه مردم هر منطقه رخ می دهد و با هر برداشت گویی تکه ای از پازل طبیعت به یغما می رود. فرامرز مردانی رئیس اداره مرتع اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری گفت: گونه های گیاهی کلوس و بن سرخ در حال انقراض هستند. او افزود: این گیاهان دارویی عمدتا خودرو هستند و باتوجه به اینکه این گیاهان زراعی نیستند جزو منابع ژنتیکی گیاهان دارویی محسوب می شوند. مردانی اضافه کرد: برخی افراد از روی ناآگاهی و برخی نیز از روی سودجویی اقدام به ریشه کنی این گیاهان دارویی می کنند، زمانی که گیاه از ریشه درآورده شود، سال آینده توان رویش را از دست خواهد داد، بنابراین هرساله به این علت تراکم گیاهان دارویی در سطح مراتع کاهش پیدا می کند. او ادامه داد: زراعی کردن و توسعه گیاهان دارویی قبل از برداشت یک راه حل مناسب برای حفاظت از گونه های در حال انقراض است، اگر دام زودتر از موعد مقرر و قبل از موعد بذردهی گیاهان دارویی وارد منطقه شود به گیاه آسیب وارد می کند و دیگر زادآوری نمی کند، هرساله تعدادی از گیاهان دارویی رو به انقراض می روند. براساس پیش بینی فائو (سازمان جهانی خواربار و کشاورزی) حجم تجارت گیاهان دارویی تا سال۲۰۵۰ با رشدی ۱۰۰ برابری به پنج هزار میلیارد دلار می رسد بنابراین با توجه به ظرفیت های بسیار خوب کشور در زمینه گیاهان دارویی باید برای افزایش سهم خود از این بازار پر سود تلاش ها بیشتر و با برنامه تر شوند. انتهای پیام/ف